In deze tekst leest u over malariapreventie. Wat is malaria en hoe wordt het veroorzaakt? Welke middelen zijn er om malaria tegen te gaan? Hoe worden ze gebruikt, welke bijwerkingen hebben ze en wanneer mag je ze niet gebruiken? Welke maatregelen kunnen genomen worden, om besmetting zoveel mogelijk te voorkomen?
Malaria, wat is het?Malaria is een ziekte die veroorzaakt wordt door bloedparasieten. Besmetting treedt op door de steek van bepaalde muggensoorten (Anopheles), zij brengen de parasieten in het lichaam. De verschijnselen zijn koorts, vermoeidheid, hoofdpijn en spierpijn. De koorts hoeft niet heel hoog te zijn en gaat niet altijd gepaard met rillen. Een aanval van malaria kan erg op griep lijken. Verder kunnen diarree, braken en hoesten met kortademigheid voorkomen.
Er zijn verschillende vormen van malaria. De gevaarlijkste is Malaria Tropica die bij Europese reizigers in enkele dagen dodelijk kan verlopen. Andere vormen van malaria zijn minder kwaadaardig. De verschijnselen zijn hetzelfde, maar er treden meestal geen ernstige complicaties op.
Malariaprofylaxe
U kunt malaria voorkomen door tabletten te slikken (de zogenaamde malariaprofylaxe) en door maatregelen te nemen tegen muggen. De tabletten die worden gebruikt voor malaria-profylaxe zijn:
- Paludrine®
- Nivaquine®
- Lariam®
- Malarone®
- Doxycycline®
Welke van deze middelen u van de arts krijgt voorgeschreven, hangt af van:
- het gebied dat u gaat bezoeken;
- de verblijfsduur;
- uw gezondheidtoestand;
- eventuele andere geneesmiddelen die u gebruikt.
Het kan dus zijn dat u andere middelen voorgeschreven krijgt dan uw reisgenoten. Soms is alleen Paludrine® voldoende. Voor gebieden waar de malariaparasieten 'resistent' (d.w.z. ongevoelig voor het anti-malariamiddel) zijn, worden Lariam® of Malorone® aanbevolen. Wanneer het niet mogelijk is Lariam® of Malorone® te geven, wordt Paludrine® in combinatie met Nivaquine® voorgeschreven of eventueel Doxycycline®.
Meestal beschermt de profylaxe goed. Er blijft echter een kleine kans dat u toch malaria krijgt. Met profylaxe duurt het dan langer voordat er gevaarlijke complicaties optreden en is er meer tijd om een goede medische behandeling te starten.
Malaria Tropica kan men krijgen tot vier (soms zelfs acht) weken na besmetting. Daarom moet u de profylaxe tot tenminste vier weken na het verlaten van het malariagebied blijven gebruiken. Deze gevaarlijke vorm van malaria is goed te behandelen, mits de ziekte tijdig herkend wordt. Vermeldt u daarom bij het bezoek aan een arts altijd dat u recent in de tropen bent geweest.
De 'goedaardige' vormen van malaria worden door de profylaxe volledig voorkomen. Soms kan echter maanden na het stoppen van de profylaxe toch een aanval optreden (koude rillingen en koortspieken om de 48 uur). Deze vormen zijn echter niet dodelijk en eenvoudig te genezen. Raadpleeg altijd een arts als u koorts krijgt tijdens of in de eerste twee maanden na het verblijf in een malariagebied. Malaria is goed te behandelen, mits tijdig herkend.
Proguanil (Paludrine®)
Dosering per dag:
| Leeftijd in jaren | < 1 | 1 - 4 | 5 - 8 | 9 - 15 | > 15 |
| Gewicht in kg | < 10 | 10-19 | 20-30 | 31-45 | > 45 |
| Dosering in mg | 1 dd 25 | 1 dd 50 | 2 dd 50 | 2 dd 75 | 2 dd 100 |
| Tabletten à 100 mg | 1 dd 0,25 | 1 dd 0,5 | 2 dd 0,5 | 2 dd 0,75 | 2 dd 1 |
Paludrine® moet u iedere dag één of twee keer innemen. Te beginnen op de dag van het vertrek naar het malariagebied. U moet doorgaan met slikken tot vier weken na het verlaten van het malariagebied.
Paludrine® heeft weinig bijwerkingen. In zeldzame gevallen komen misselijkheid en pijnlijke plekjes in de mond (aften) voor. Paludrine® mag tijdens de zwangerschap gebruikt worden.
Chloroquine (Nivaquine®)
Dosering per week:
| Leeftijd in jaren | < 1 | 1 - 4 | 5 - 8 | 9 - 15 | > 15 |
| Gewicht in kg | < 10 | 10-19 | 20-30 | 31-45 | > 45 |
| Dosering in mg | 50 | 100 | 150 | 250 | 300 |
| Tabletten à 100 mg base | 0,5 | 1 | 1,5 | 3 | 3 |
De weekdosering Chloroquine® moet u innemen op de dag van vertrek naar het malariagebied. De volgende dag moet u nog een keer de weekdosering innemen. Daarna neemt u één keer per week de weekdosering in. U moet hiermee doorgaan tot en met de 4e week na vertrek uit het malariagebied.
U kunt Chloroquine® het beste innemen na de maaltijd. Soms heeft men wat last van duizeligheid en moeite met scherp zien. Dit gaat na korte tijd vanzelf over. Mensen met een donkere huid kunnen last krijgen van jeuk. Andere bijwerkingen zijn zeldzaam. Chloroquine® mag tijdens de zwangerschap gebruikt worden. U mag het middel niet gebruiken als u Psoriasis heeft !
Mefloquine (Lariam®)
Dosering per week:
|
Leeftijd in jaren |
< 3 mnd |
3 - 35 mnd |
3 - 4 jr |
5 - 8 jr |
9 - 15 jr |
> 15 jr |
|
Gewicht in kg |
< 5 |
5 - 14 |
15 -19 |
20 - 30 |
31- 45 |
> 45 |
|
Dosering in mg |
niet geven |
5 mg/kg |
62,5 |
125 |
187,5 |
250 |
|
Tabletten à 250 mg |
- |
Capsule* |
0,25 |
0,5 |
0,75 |
1 |
* Voor kleine kinderen kan de apotheek capsules maken. Bij een lang verblijf in de tropen moet de dosering in de loop van de tijd wel aangepast worden i.v.m. de groei van kinderen.
U moet de weekdosering Mefloquine® één maal per week innemen na het avondeten, te beginnen drie weken voor vertrek naar het malariagebied. U moet doorgaan tot en met de 4e week na vertrek uit het malariagebied.
Mefloquine® kan klachten geven van misselijkheid, buikpijn, duizeligheid na inname en slecht slapen. Andere bijwerkingen zijn zeldzaam.
Mefloquine® mag niet gebruikt worden in de eerste drie maanden van de zwangerschap. Ook dient zwangerschap te worden voorkomen tot drie maanden na inname van de laatste tablet.
Mefloquine® is niet geschikt voor kinderen jonger dan drie maanden en kinderen onder de vijf kg. Bij epilepsie, psychiatrische klachten of gebruik van bepaalde geneesmiddelen tegen hartritmestoornissen kan Lariam® ernstige bijwerkingen geven. Bij antistolling ('bloedverdunnende' middelen) via de trombosedienst of bij diabetes mag Lariam® alleen in overleg met een arts worden gebruikt.
Atovaquon en Proguanil (Malarone®)
Dosering per dag:
|
Gewicht in kg |
< 11 |
11 - 20 |
21 - 30 |
31 - 40 |
> 40 |
|
Tabletten |
niet geven |
0,25 |
0,5 |
0,75 |
1 |
Malarone® is een vaste combinatie van 250 mg atovaquon en 100 mg proguanil. U moet Malarone® iedere dag op hetzelfde tijdstip innemen met wat voedsel of zuiveldrank. U begint hiermee één dag voor vertrek naar het malariagebied. U moet doorgaan met slikken tot zeven dagen na het verlaten van het malariagebied. Malarone® heeft weinig bijwerkingen en is met name geschikt voor korte reizen. Het mag niet in de zwangerschap gebruikt worden.
Doxycyline®
Dosering per dag:
|
Leeftijd in jaren |
< 3 mnd |
3 - 35 mnd |
3 - 4 jr |
|
Gewicht in kg |
Contra geïndiceerd |
> 50 |
> 50 |
|
Dosering in mg |
- |
2 ng/kg |
100 |
|
Tabletten à 100 mg |
- |
0,5 - 1 |
1 |
U moet de dagdosering Docycline® zittend of staand met ruim water innemen. U dient hiermee te beginnen op de dag van vertrek naar het malariagebied. U moet doorgaan tot en met vier weken na het verlaten van het malariagebied.
Doxycycline® kan maag-darmklachten, zonlicht-overgevoeligheid, irritatie van de slokdarm (bij verkeerd innemen!) en vaginale schimmelinfecties geven.
Doxycycline® mag niet worden gebruikt bij kinderen jonger dan acht jaar en niet bij zwangerschap of tijdens de borstvoeding. Doxycycline® kan de werking van de anti-conceptiepil verstoren.
Doxycycline® mag alleen in overleg met een arts worden gebruikt in geval van gelijktijdig gebruik van één van de volgende middelen:
- barbituraten;
- geneesmiddelen tegen epilepsie;
- antistollingsmiddelen via de trombosedienst;
- maagzuurbindende middelen;
- ijzerpreparaten.
Zwangerschap en kinderen!
Zwangeren hebben een extra kans om ernstige malaria te krijgen; goede bescherming tegen malaria is dus belangrijk. Paludrine® en Nivaquine® zijn gedurende de gehele zwangerschap veilig. Na de derde zwangerschapsmaand is ook Lariam® veilig. Doxycycline® mag tijdens de zwangerschap absoluut niet worden gebruikt.
Niet alle malariamiddelen zijn geschikt voor kleine kinderen (zie boven). Eventueel kan een tablet worden opgelost in drank of voedsel. Houd malariatabletten buiten bereik van kleine kinderen.
Profylaxe en toch besmetting
Meestal beschermt de profylaxe goed, er blijft echter een kleine kans dat u toch malaria krijgt. Met profylaxe duurt het in het algemeen langer voordat er gevaarlijke complicaties optreden en is er meer tijd om een medische behandeling te starten.
Profylaxe blijven gebruiken
Tropische malaria kan men krijgen tot ongeveer vier weken na een besmetting. Daarom moet men de profylaxe meestal tot tenminste vier weken na het verlaten van het malariagebied voortzetten. Omdat Malarone® anders werkt dan de andere middelen, hoeft dit maar tot één week na vertrek uit een malariagebied te worden gebruikt.
Symptomen lang na de profylaxe
De goedaardige vormen van malaria worden tijdens het gebruik door de profylaxe volledig voorkomen. Soms kan echter maanden (tot maximaal vier jaar) na het stoppen van de profylaxe een aanval optreden (koude rillingen en koortspieken om de 48 uur). Deze vorm is niet door profylaxe te voorkomen, maar is wel eenvoudig te genezen.
Bescherming tegen muggenbeten
Malariamuggen steken tussen zonsondergang en zonsopgang. Probeer daarom 's avonds muggenbeten te voorkomen door een shirt met lange mouwen en een lange broek te dragen.
Anti-muggenmiddel (DEET)
Gebruik op de onbedekte huid anti-muggenmiddelen. Deze moeten 25 tot 30 procent DEET bevatten. Voorkom contact van DEET met lippen, ogen of beschadigde huid. Als u tevens zonnebrandcrème wilt gebruiken, breng deze dan eerst aan en pas enkele uren later het anti-muggenmiddel.
De veiligheid van DEET tijdens de zwangerschap en bij kleine kinderen staat bij veelvuldig gebruik niet vast. Gebruik daarom in de zwangerschap anti-muggenmiddelen met een lage concentratie (20 procent) DEET, en gebruik ze niet te veel. Was het middel af zodra u in een muggenvrije ruimte (slaapkamer) komt.
Wees bij kinderen jonger dan twee jaar voorzichtig met gebruik van middelen met DEET. Smeer bij kinderen de handen niet in, zodat zij het niet in de ogen of in de mond kunnen krijgen. Was het middel af zodra zij in een muggenvrije ruimte gaan slapen. Aanbevolen voor hen zijn middelen op basis van citroen-eucalyptusextract (bijvoorbeeld Mosiguard®).
Klamboe
Slaap in een ruimte met airconditioning, of onder een klamboe (muskietennet). Klamboes geïmpregneerd met Permethrine geven extra bescherming.
Contact en vragen
Deze tekst is samengesteld op grond van de meest recente informatie. Omstandigheden in landen kunnen wijzigen. U kunt aan de inhoud van deze tekst geen rechten ontlenen.
Voor meer informatie raadpleegt u:
Tropencentrum AMC
Meibergdreef 9
1105 AZ Amsterdam
Telefoon: 020-5663800
www.tropencentrum.nl
Of bel de vaccinatielijn voor reizigers: 0900-9584 (€ 0,45 per minuut).
Laatste wijziging: maandag 29 december 2008