Het screenen van vrouwen met een verhoogd risico op eierstokkanker heeft weinig zin. Dat stelt promovenda Roelien Olivier. Met haar onderzoek toont ze aan dat bij screening de tumor vaak in een te laat stadium wordt ontdekt.
Eierstokkanker is de meest kwaadaardige van alle gynaecologische tumoren. In Nederland krijgen jaarlijks dertienhonderd vrouwen te horen dat ze deze ziekte hebben, terwijl in datzelfde jaar duizend vrouwen aan de gevolgen ervan overlijden. Het probleem volgens Roelien Olivier, momenteel gynaecologe in opleiding in het Zaans Medisch Centrum, is dat de aandoening vrijwel altijd te laat wordt ontdekt.
‘Vaak gaat het om vrouwen tussen de vijftig en zestig jaar. Soms hebben ze een moeilijke ontlasting, onderbuikklachten of vaginaal bloedverlies. Omdat het om vage klachten gaat, blijven ze er lang mee rondlopen. Pas wanneer de buikomvang echt toeneemt door het buikvocht, is de tumor dikwijls al uitgezaaid.’
Olivier promoveert 2 juni bij de Universiteit van Amsterdam en het AMC op haar onderzoek naar eierstokkanker dat ze verrichtte in het Nederlands Kanker Instituut. Ze nam het beleid voor vrouwen met een verhoogd risico op eierstokkanker onder de loep, onder wie vrouwen met een BRCA1- of BRCA2-genmutatie. De promovenda wilde weten wat de beste aanpak is. Een van de mogelijkheden is het preventief laten verwijderen van de eierstokken. De ondergrens hiervoor ligt bij 35 jaar. ‘Natuurlijk laat je dit alleen doen als een eventuele kinderwens is vervuld. Bovendien moet je als arts laten weten wat de nadelen zijn. Want het weghalen van de eierstokken brengt een vrouw direct in de overgang, met alle nadelige gevolgen van dien.’
Olivier bekeek de resultaten van 128 vrouwen die zo’n operatie hadden ondergaan. Daaruit bleek dat een klein aantal van hen onverwacht toch al een tumor had, terwijl deze vlak voor de ingreep niet te zien was op de echo of via bloedonderzoek naar CA125, een marker voor eierstokkanker. Omdat het gezwel meestal in een vroeg stadium verkeerde, was de prognose toch zeer gunstig. Olivier: ‘Maar met deze ingreep reduceer je het risico niet tot nul. Amerikaans onderzoek heeft uitgewezen dat vier procent toch nog kanker krijgt. Eierstokkanker ontstaat namelijk uit epitheliaal weefsel waarmee ook de buikholte is bekleed. Daar kan alsnog een dergelijke tumor opdoemen.’
De vrouwen met een verhoogd risico die niet kiezen voor verwijdering van de eierstokken, kunnen zich regelmatig laten screenen in een van de Poliklinieken Familiaire Tumoren in Nederland. Dat gebeurt door het maken van een echo en door bloedonderzoek naar CA125. Samen met een onderzoeker van het VUmc verzamelde Olivier de gegevens van 888 vrouwen met BRCA1- of BRCA2-genmutaties. Al deze vrouwen, verspreid over zes klinieken, waren regelmatig gescreend.
‘Wat je ziet is dat acht van de tien aangetroffen eierstoktumoren in een vergevorderd stadium werden ontdekt. Tevens blijkt uit het onderzoek dat de beschikbare screeningsinstrumenten – echo of de CA125-bepaling – een lage voorspellende waarde hebben. Wij vinden dat deze regelmatige controle-onderzoeken op dit moment eigenlijk geen zin hebben. De huidige screeningsmethode is .’
John Ekkelboom
Dwarsdoorsnede van een vrouwenlichaam, gemaakt met de CT-scan. In de buikholte is een enorme tumor van de eierstokken zichtbaar (de groene massa bovenaan). De nieren liggen daaronder (geel).