01 feb 2018 | Verhaal

Deel die dure apparaten!

Zonder de microscoop waren we een heleboel dingen niet te weten gekomen. Dat we ziek worden door bacteriën bijvoorbeeld. En dat eiwitafbraak in onze lichaamscellen anders verloopt dan we dachten. Dat laatste ontdekte hoogleraar Cellular Imaging Eric Reits dankzij geavanceerde microscopie. In zijn oratie pleit hij voor het delen van dure apparatuur, iets wat afdelingen vaker zouden moeten doen.

Technieken en onderzoeksmethodes niet willen delen: het is van alle tijden. Dat begon al met Antoni van Leeuwenhoek, de uitvinder van de microscoop. Hij maakte zijn eigen lenzen, die van een ongekend hoge kwaliteit waren, maar hield tot ongenoegen van andere wetenschappers zijn technieken vijftig jaar lang geheim. Zo gaat het nog steeds bij dure instrumenten als geavanceerde microscopen. Die worden niet graag door onderzoeksgroepen gedeeld. Betreurenswaardig, stelt Eric Reits, die1 februari zijn oratie hield, getiteld ‘“En toch beweegt zij!” eiwitafbraak en aggregatie onder de microscoop’.

Core facility’s

“Samenwerking op het gebied van dure, geavanceerde apparatuur biedt een enorm voordeel”, zegt Reits. Ten eerste kun je met gezamenlijke investeringen dure apparatuur aanschaffen en onderhouden. En je kunt gemakkelijker beschikken over ervaren operators die weten hoe je de apparaten, die steeds ingewikkelder worden, moet gebruiken. Daarmee blijft de apparatuur toegankelijk. Want hoe vaak gebeurt het niet dat er een duur ‘speeltje’ wordt aangeschaft dat uiteindelijk in een hoek staat te verstoffen?

“Dit type samenwerking in dure onderzoeksfaciliteiten is essentieel voor ieder zichzelf respecterend onderzoeksinstituut.” Om die reden zijn in het AMC core facility’s opgericht, die afdelingsoverstijgend hun apparatuur delen, beheren en innoveren. Reits is hoofd van de facility Cellular Imaging, waarbinnen verschillende researchinstituten in Amsterdam hun expertise uitwisselen. “Zo kunnen we vele honderden onderzoekers faciliteren en de modernste microscopen en flow cytometers (waarmee je celtypes onderscheidt in bijvoorbeeld bloed of de hersenen) optimaal gebruiken.”

Huntington

Die moderne microscopen – volgens Reits bevinden we ons in de tweede Gouden Eeuw van de microscopie – leveren ook weer nieuwe kennis op. Kennis die bepaalde dogma’s in deze tijd beslecht. Zo is altijd aangenomen dat het proces van eiwitafbraak vrij rechttoe-rechtaan is. Maar Reits zag dat het veel dynamischer is. En dat biedt nieuwe perspectieven voor ziekten waarbij eiwitklonteringen in de hersenen een probleem vormen, zoals de ziekte van Huntington. Met deze kennis kunnen onderzoekers gaan zoeken naar nieuwe behandelmogelijkheden voor deze aandoening. En die kennis delen ze dan uiteraard weer met de collega’s.

Illustratie: Eric Reits