Prof. dr. J.A.M. van der Post MD PhD

Main activities
Teaching, Patient care, Research
Focus of research

Reproductive health in in relation with  placental diseases

Key publications
  • Bakker JJH, van der Goes BY, Pel M, Mol BWJ, van der Post JAM, Morning versus evening induction of labour for improving outcomes. COCHRANE DB SYST REV 2013;2013 (2):CD007707 [PubMed]
  • van der Post JAM, Lok CAR, Boer K, Sturk A, Sargent IL, Nieuwland R, The Functions of Microparticles in Pre-Eclampsia. SEMIN THROMB HEMOST 2011;37 (2):146-152 [PubMed]
  • de Hundt M, Vlemmix F, Kok M, van der Steeg JW, Bais JM, Mol BW, van der Post JA, External Validation of a Prediction Model for Successful External Cephalic Version. AM J PERINAT 2012;29 (3):231-236 [PubMed]
  • Kleinrouweler CE, van Uitert M, Moerland PD, Ris-Stalpers C, van der Post JAM, Afink GB, Differentially expressed genes in the pre-eclamptic placenta: a systematic review and meta-analysis. PLOS ONE 2013;8 (7):e68991 [PubMed]
  • Roos C, Spaanderman MEA, Schuit E, Bloemenkamp KWM, Bolte AC, Cornette J, Duvekot JJJ, van Eyck J, Franssen MTM, de Groot CJ, Kok JH, Kwee A, Merién A, Nij Bijvank B, Opmeer BC, Oudijk MA, van Pampus MG, Papatsonis DNM, Porath MM, Scheepers HCJ, Scherjon SA, Sollie KM, Vijgen SMC, Willekes C, Mol BWJ, van der Post JAM, Lotgering FK, Effect of Maintenance Tocolysis With Nifedipine in Threatened Preterm Labor on Perinatal Outcomes A Randomized Controlled Trial. JAMA-J AM MED ASSOC 2013;309 (1):41-47 [PubMed]
All Publications
Curriculum Vitae

Gynaecologist, perinatologist
Academic Medical Centre at the University of Amsterdam

Phone: +31 (0)20 566 4454, +31 (0)6 22565946


Curriculum vitae

Personal details
Title(s), initial(s), first name, surname: Prof Joris A.M. van der Post, MD, PhD
Male/female: Male
Date and place of birth: 22 May 1956, The Hague, The Netherlands
Nationality: Dutch
Marrietal Status: Married to Georgine Martine Lavell
daughters Julie and Lotte, 18-12-1992 and
son Laurens, 23-04-1998
Adress: Seinwachterstraat 67; 1019 TD Amsterdam
BIG registration : 09023328501

University: University of Amsterdam
Date: 1985
Main subject: Medicine

University: University of Amsterdam
Date: April 25th 1997
Supervisors (‘Promotoren’): D.F. Swaab, P.E. Treffers
Title of thesis: Preeclampsia: relation with vasopressin and activation of

Present post
Professor of Obstetrics, in particular hypertensive pregnancy disorders (since 2006)
Head of Department of Obstetrics & Gynaecology Academic Medical Centre, Amsterdam, The Netherlands (since 2012)

Work experience since graduating
1985-1987 Registrar, Obstetrics, Academic Medical Centre, Amsterdam,
The Netherlands
1987-1992 Research fellow, Obstetrics, Academic Medical Centre, Amsterdam, The Netherlands
1992-1998 Resident Obstetrics/Gynaecology, Academic Medical Centre, Amsterdam and Medical
Center Alkmaar The Netherlands
1997 PhD University of Amsterdam
1998-2000 Staff member Obstetrics/Gynaecology, Academic Medical Centre, Amsterdam,
The Netherlands
2001-2005 Clinical Director department of Obstetrics/Gynaecology, Academic Medical Centre,
Amsterdam, The Netherlands

2006- 2012 Head of Department of Obstetrics, Academic Medical Centre, Amsterdam,
2012-  Head of Department Obstetrics and Gynaecology, AMC, Amsterdam

Career summary

My basic medical training started in the medical curriculum at the Academic Medical Centre of the University of Amsterdam. The Academic Medical Centre is dedicated to providing exemplary education, research and service. I was student-assistant in the department of physiology at the UvA. I was appointed as a research-fellow at the Netherlands Institute for Brain Research (head Prof. dr. D.F. Swaab) in 1987 on a project in collaboration with the department of obstetrics and gynaecology on the role of vasopressin and oxytocin in preeclampsia.
I started my training in Obstetrics and Gynaecology in 1992 in the cluster of the Academic Medical Centre (Head Prof. dr. O.P. Bleker). The residency is a 6-year program. Since July 1998, I am appointed as a fulltime perinatologist and researcher at the department of Obstetrics and Gynaecology in the Academic Medical Centre in Amsterdam. In 2001 I was appointed clinical director and since april 2006 appointed head of department. Since 2012 director of obestetrics and gynaecology.

Brief summary of research over (2000-2015)

In 2003, cooperation with BW Mol was started, who's initiatives took us to establish a consortium of obstetricians that currently performs studies in obstetrics. In this consortium, large multicenter studies are at present undertaken to investigate costs and effects of medical interventions and therapy in second and third line obstetrical care (
Other work in progress concerns planning of randomized clinical trials in obstetrics, meta-analyses on the prediction of pre-eclampsia, breech delivery, thyroid function and pregnancy outcome, analyses of the National Perinatal Database, translational research on preeclampsia and preterm delivery.

Cooperation with the department of clinical chemistry (R Nieuwland, A Sturk) is longstanding from 1985 and focusses on platelet research, in particular platelet activation, microparticle formation and inflammatory response with special interest in normal and complicated pregnancy. 

Worg is done in close collaboration with Dr Carrie Ris en Dr GB Afink of the Molecular Obstetrical Research Group AMC (MORG)  that works in close collaboration with the department of reproductive health, head Prof S Repping.


International activities
• Reviewer for Placenta, BJOG, EJOG, AJOG

Collaboration with
See publications

Other academic activities:

• Member of the board of the guideline program of the Dutch society for Obstetrics and Gynaecology (until 2008)

• Incidental reviewer for NTvG (Dutch Journal for Medical Science)

• Internal Audit Team, Academic Medical Centre, Amsterdam, The Netherlands.

• Chairman of external perinatal audit committee

Teaching activities
• Head Teaching programme residents of Obstetrics and Gynaecology 2012-

• Head Traningprogramme Fellows Perinatology
• Master Classes for students of Medicine
• Lectures for students of Medicine
• Tutor activities for students of Medicine
• Supervisor of master student midwery till 2012

Post academic courses last five years

• Member of the Dutch Society of Obstetrics and Gynaecology (NVOG)

• Member Committee Quality and Training of the Dutch Society of Obstetrics and Gynaecology (NVOG) 

• Member of the National workingparty Perinatology
• Member of the ISSHP (International Society for the study of Hypertension in Pregnancy)


• Chairman of the graduation committee of the Master study Midwiferey at the AMC til 2012

• Member Committee Quality and Training of the Dutch Society of Obstetrics and Gynaecology (NVOG)

• Vice Chairman Executive Committee Concilium Dutch Society of Obstetrics and Gynaecology (NVOG)

• Member Advisory Committee Stichting Gezond Geboren 

• Chairman of the Committee Heads of Perinatal Centers

• Member of the Scientific Committe ISSHP 2018 (International Society for the study of Hypertension in Pregnancy)

PhD Theses

Buimer M.  The placenta as modulator of fetal prosperity
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post, Prof. dr. J.H. Kok
Co-promotor Dr. C. Ris-Stalpers, Dr. A.G. van Wassenaer-Leemhuis
University University of Amsterdam, June 2008

Cnossen, J.S. Prediction of pre-eclampsia. Systematic reviews of test accuracy literature
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post, Prof. dr. P.J.E. bindels
Co-promotor Dr. G. ter Riet, prof. dr. B.W.J. Mol
University University of Amsterdam, December 2008

Lok, C.A.R. Microparticles in pregnancy and preeclampsia
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post, Prof. dr. A. Sturk
Co-promotor Dr. K. Boer, Dr. R. Nieuwland
University University of Amsterdam, 

Kok, M.  External cephalic version
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post, Prof. dr. B.W.J. Mol
University University of Amsterdam

Rang, S  Non-invsive hemodynamic measurements early in pregnancy
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post
Co-promotor Dr. H. Wolf, Dr. G.A. van Montfrans
University University of Amsterdam

Ganzevoort, W.J. Plasma volume expansion in early-onset hypertensive disorders of pregnancy. Preeclampsia Eclampsia Trial Amsterdam (PETRA).
Promotor Prof. dr. J.A.M. van der Post, Prof. dr. G.J. Bonsel
Co-promotor Dr. H. Wolf, Prof. dr. J.I.P. de Vries
University University of Amsterdam, Sept. 2007

Vollebregt KC Haemodynamics and maternal characteristics prior to hypertensive disorders of pregnancy

Promotor: Prof. Dr J.A.M. van der Post

UvA 200

SA Clur

Promotores: Ottenkamp/ van der Post

Marlies Rijnders TNO Quality of Life

Promotores: Buitendijk/van der Post

Kaandorp S, ME v Veenendaal   E Timmerman,  J. de Haan-Jebbink, J.J.Bakker, MSc,  F Vlemmix, A Rosman, University of Amsterdam

Contracts and grant income

Sponsor: Zon-MW Health Care Efficiency Research programme - Cost and effects
Title: Assessment of perinatal outcome after Sustained Tocolysis for early labour (APOSTEL II)
Number: 80-82310-98-08210
Applicants: Van der Post J, Lotgering F, Mol BW et al. (Period of award: 2008-2010)
Amount awarded: € 316.198

Sponsor: Zon-MW Health Care Efficiency Research programme - Implementation
Title: Implementation of the external cephalic version in breech delivery
Number: 80-82315-98-09011
Applicants: Mol BW, Opmeer BC, Van der Post J, Offerhaus P, Fleuren M et al.
Amount awarded: € 384.382 (Period of award: 2009-2011)

Sponsor: Zon-MW Health Care Efficiency Research programme - Cost and effects
Title: Costs and effects of fibronectin as a triage in women with threatened preterm labour (APOSTEL I)
Number: 17099.2302
Applicants: Mol BW, Opmeer BC, Bossuyt PM, Van der Post J, Lotgering F, et al. (Period of award: 2009-2011)
Amount awarded: € 286.413

Sponsor: Zon-MW Health Care Efficiency Research programme and Prevention programme - Cost and effects
Title: Preventing preterm birth: Costs and effects of screening of healthy women with a singleton pregnancy for a short cervical length
Number: 50-50110-96-530
Applicants: Mol BW, Van der Post JA, Opmeer BC, Bossuyt PM et al. (Period of award: 2009-2014)
Amount awarded: € 1.115.203

Sponsor: Zon-MW Health Care Efficiency Research programme - Cost and effects
Title: Long-term maternal and neonatal outcomes in evaluation of obstetric interventions.
Number: 80-82310-98-08208HTA
Applicants: Opmeer BC, Mol BW vd Post et al. (Period of award: 2009-2011)
Amount awarded:

Publications last 5 years

Zie keypub


Inaugerale rede 2007

Verloskunde is het mooiste specialisme in de geneeskunde. Een consult in de verloskunde betekent wel altijd dubbel werk: we behandelen de problemen van de aanstaande moeder én van ten minste een kind. Je hebt dan ook twee dokters nodig als het niet goed gaat, de obstetricus en de kinderarts. Tweelingen, in utero al gewend samen te werken, zijn uitermate geschikt voor dit vak. Verloskunde gaat dag en nacht door en moet zich bezig houden met geboorte en dood, die soms dicht bij elkaar blijken te liggen.
Een van de meest uitdagende problemen in de verloskunde is zwangerschapshypertensie, de meest voorkomende vorm van secundaire hypertensie in de geneeskunde. Het betekent simpel gezegd dat een zwangere een bloeddruk heeft van ten minste 140/90 mm Hg. [1-3]. Ongeveer 5-10% van alle zwangere vrouwen in de wereld krijgt met hypertensie te maken, in Nederland ongeveer 10.000 vrouwen per jaar. [3,4]. De belangrijkste complicatie die kan optreden is preeclampsie. We spreken van het optreden van preeclampsie wanneer nierschade ontstaat en vinden dan hypertensie en eiwit verlies in de urine [1]. Preeclampsie kan verder leiden tot leverschade, hersenschade en stollingsproblemen waardoor de kans op bloedingen in hersenen, lever of placenta vergroot is. Soms krijgt de moeder een eclampstisch insult, zij gaat stuipen. Preeclampsie is de meest voorkomende oorzaak van moedersterfte in de westerse wereld en lijkt als factor toe te nemen [5]. De oorzaak van preeclampsie is niet goed bekend. Vrouwen met vaatlijden of diabetes hebben een grotere kans op het krijgen van preeclampsie, de moederlijke factor of XX factor. Bij de ernstige vormen van preeclampsie is de innesteling van de placenta in de baarmoederwand veranderd, de placentaire factor. Je zou kunnen spreken van de XY factor [6]. Bij innesteling of placentatie vervangen de oppervlakte cellen van de placenta, de cytotrofoblastcellen, de binnenbekleding oftewel het endotheel van de spiraal arteriën in de eerste 12-16 weken van de zwangerschap. Hierdoor verwijden deze en stroomt er meer bloed naar de placenta om het kind van voeding en zuurstof te voorzien [7]. Bij preeclampsie lukt deze vervanging niet geheel en dit heeft gevolgen voor de ontwikkeling van de placenta. U zult begrijpen dat deze voedselvoorziening te kort schiet als de placenta niet goed werkt. Het kind groeit niet goed, blijft veel te klein en kan zelfs zuurstof tekort krijgen en moet dan vroegtijdig geboren worden om niet voor de geboorte te overlijden. De placenta, die zelf ook te weinig zuurstof krijgt gaat stoffen afscheiden als sFlt [6], een receptor van een groeifactor voor bloedvaten, die zorgen dat de bloeddruk van de moeder omhoog gaat om meer bloed naar de uterus te laten stromen. Deze factoren zouden het endotheel van de vaten van de moeder beschadigen. Dit geneest pas na de bevalling. Tot die tijd moeten we proberen complicaties te voorkomen onder meer door goede bloeddruk behandeling en preventie van eclampsie met magnesiumsulfaat [8].
Moeders die preeclampsie hebben doorgemaakt hebben een groter risico op hart en vaatziekten later in hun leven [9]. Ook hun groeivertraagde en te vroeg geboren kinderen lopen niet alleen rond de geboorte risico’s op schade zoals chronische longschade en hersenschade. Ook op latere leeftijd lopen zij gezondheidsrisico’s die te maken hebben met hun intra- uteriene programmering. Het hongerwinteronderzoek aan deze universiteit onder leiding van onder andere Bossuyt en Bleker heeft duidelijk gemaakt dat een tekort aan voeding vooral in het eerste trimester van de zwangerschap een negatieve invloed heeft op de cardiovasculaire gezondheid van de in de baarmoeder ondervoede kinderen [10-13]. Al eerder was bekend dat, als je groeivertraagd bent bij de geboorte, je een groter risico hebt op diabetes type 2 later in het leven. Diabetes type 2 is wereldwijd op dit moment het grootste gezondheidsrisico. Uit dierproeven is bekend dat deze gezondheidseffecten zich zelfs over meerdere generaties kunnen uitstrekken. Het precieze mechanisme van deze intra-uteriene programmering is onbekend. Biologen denken aan een soort verkeerde ‘predictieve adaptieve respons’: het kind hongert, stelt haar metabolisme zuinig in en krijgt eenmaal geboren een relatieve overvloed aan eten [14].
Placentatie is dus een zeer belangrijk proces met consequenties voor de gezondheid van moeder en kind op korte termijn maar ook voor het verdere leven. Mijns inziens moet veel inspanning worden verricht processen die ten grondslag liggen aan de regulatie van placentatie verder te ontrafelen.
Voor de behandeling van preeclampsie helpt dit ons voorlopig echter niet. De enige echte behandeling is bevallen en het gewenste moment komt voor het kind soms veel te vroeg.
Men heeft altijd aangenomen dat één factor verantwoordelijk zou zijn voor het complete klinische beeld van preeclampsie, de X-factor. Voor ik verder ga over preeclampsie, wil ik u eerst meenemen naar de praktijk van de perinatologische zorg in de Vrouwenkliniek van het AMC om een aantal specifieke problemen van deze zorg met u te bespreken. Een aantal heeft betrekking op de preeclampsie, dus we verlaten dit onderwerp niet geheel.

Geïnformeerde keuze:
We verdelen de zorg in Nederland in laag risico en hoog risico zorg. Laag risico zorg vindt plaats onder verantwoording van de verloskundige, en hoog risico zorg onder verantwoording van de gynaecoloog. Derdelijns verloskundige zorg vindt plaats in de neonatologische centra, ziekenhuizen met een neonatale intensive care (NICU) en obstetrische high care (OHC). Omdat risicoselectie de basis is van de organisatie van onze zorg moeten wij de zwangere vrouw goed voorlichten over de kansen op ziekte. Zij wil een geïnformeerde keuze maken over behandeling. Zij heeft een RECHT op keuze en RECHT op verantwoorde behandeling. In het drieluik “de Staat van de Gezondheidszorg 2006” wordt dit door het NIVEL belicht vanuit het patiëntenpersectief [15].
Onze voorlichting en verantwoorde zorg is gebaseerd op de kennis die we bij voorkeur hebben gekregen uit goede cohort studies, gerandomiseerde trials en systematische reviews, het hoogste niveau van bewijs. We hebben dan ook de plicht dit bewijs te verzamelen.

Onderzoek, de basis van informatie.
We hebben al bijna 25 jaar een moeder-kind centrum in het AMC. Met het zogenaamde planningsbesluit werd de samenhang van NICU en gespecialiseerde obstetrische zorg nu OHC geheten erkend en de financiering hiervoor geregeld. Inmiddels is de helft van onze zorg op de afdeling verloskunde OHC zorg. Het is niet goed voor de perinatologische zorg dat we in het AMC organisatorisch niet in één Divisie zitten. Ik zou dit graag anders zien.
Ook voor het perinatologisch onderzoek is strategische planning noodzakelijk, Joke Kok gaf dit in haar rede getiteld “in blijde verwachting” in 2001 al aan. Martin Offringa, klinisch epidemioloog en neonatoloog, wees mij er in 2002 op dat het de hoogste tijd was om naar buitenlands voorbeeld een perinatale onderzoeksafdeling te starten, waar neonatologen, perinatologen en zelfs fertiliteitsartsen uit meerdere perinatale centra het onderzoek plannen in een continuüm. Het was na de komst en inspanningen van de klinisch epidemioloog/gynaecoloog Ben Willem Mol, dat deze plannen in een stroomversnelling zijn gekomen. Binnen 5 jaar tijd is er een nationaal verloskundig samenwerkingsverband gerealiseerd waarin meer dan 40 ziekenhuizen en alle neonatale centra samenwerken, het Consortium ( Voor dit jaar zijn er weer een aantal aanvragen binnen het consortium ingediend onder andere over het voorkómen van vroeggeboorte. Ik zal deze ontwikkeling uiteraard blijven steunen.
Er lopen nu op het AMC ongeveer 15 perinatologische studies die alle facetten van de zwangerschapszorg en perinatologie omvatten. Het gaat van interventies bij extreme groeivertraging tot het wel of niet gebruiken van intra-uteriene drukmeting bij de inleiding van de baring of evaluatie van plasma glucose monitoring bij de neonaat. Het is goed dat Zon MW perinatologische zorg geprioriteerd heeft in het programma “Effecten en Kosten” tot en met dit jaar.
De patiënt kan een geïnformeerde keuze maken en we hebben het onderzoek dus goed georganiseerd. Dit brengt me bij het volgende deel van mijn rede: verantwoording afleggen aan elkaar over handelen en uitkomsten van zorg om de kwaliteit van zorg te verbeteren.
We legden vroeger weinig verantwoording af over ons handelen. Het was immers goed wat er gebeurde, want het handelen was in belang van de patiënt. Toch vond Treub, die in 1896 aan de UvA als hoogleraar aantrad, het al nodig om “integrale statistieken der grote operaties” af te drukken ter lering en bestrijding van de “furor operandi”, een eerste complicatieregistratie of prestatie-indicator, het is maar hoe u dit wilt noemen.
Het verantwoording afleggen zit diep verweven in de organisatie van het AMC en ook in de verloskundige zorg. Bij overdrachten en indicatiebesprekingen wordt als individu verantwoording over het handelen afgelegd aan de eigen maatschap Tevens hebben we in het AMC het instrument van de interne visitatie: een instrument om trots op te zijn ontwikkeld door Leendert Krol. Hierbij wordt gekeken naar algemene kwaliteit van ziekenhuiszorg. Om hier inzicht in te krijgen worden door collega specialisten en verpleegkundigen gestructureerde interviews met alle medewerkers van een afdeling gehouden. Een samenvatting van deze interviews wordt volgens een vast format teruggerapporteerd naar het afdelingshoofd. Je leert niet alleen als gevisiteerde, maar ook als lid van een visitatie team. Ik zal me blijven inzetten voor deze visitaties.
Ziekenhuizen bespreken onderling hun perinatologische zorg. AMC en VU organiseren twee maal per jaar samen met alle clusterziekenhuizen perinatale regionale besprekingen. Zij zijn samen verantwoordelijk voor de verwijzingen uit een regio van 2,5 miljoen inwoners waar 30.000 bevallingen per jaar plaatsvinden. Ieder jaar ten minste één maal worden perinatale besprekingen in alle afzonderlijke clusterziekenhuizen gehouden. Deze zijn ook een prachtig opleidingsmoment voor coassistenten en assistenten. We werken op dit moment aan ons tweede regionale verloskundige protocol voor de hele regio van de clusters Amsterdam, AMC en VU. Dit gaat over de behandeling van hypertensie. Bij overplaatsen zijn dan medicatieschema’s bekend. Een dergelijk protocol werd al eerder gemaakt voor partus prematurus. We kunnen als regio tevreden zijn over deze unieke samenwerking waarbij protocolontwikkeling, probleem bespreking en “perinatal audit” hand in hand gaan. Het OLVG heeft als onze partner een sterke rol in richtlijn ontwikkeling voor de verloskunde in de persoon van Dick Bekedam, secretaris van de zogenaamde Otterlo groep, een groep die de verloskundige richtlijnen schrijft voor de NVOG. Samen met hem en de collega’s uit de twee clusters zullen we deze gaan vertalen in verloskundige behandel protocollen die gelden voor de regio.
Audit is het achteraf laten identificeren van factoren die hebben bijgedragen aan een slechte uitkomst, meestal perinatale sterfte, door een panel van experts. Ik zal dit onderzoek in de toekomst voortzetten. We zijn gestart met de voorbereiding van een audit in het prachtige ABCD cohort. Er zijn gedurende het jaar 2003-2004 prospectief gegevens verzameld van meer dan 8000 geboortes in Amsterdam onder leiding van Marcel van der Wal, van de GGD Amsterdam, en Gouke Bonsel. We nemen behalve sterfte ook vroeggeboorte, lage APGAR score en groeivertraging in deze audit op. We doen dit in afwachting van een landelijk systeem van audit zoals door Martine Eskes bepleit [16].
Moedersterfte is gelukkig zeldzaam en alle gevallen worden in de nationale commissie maternale sterfte besproken en hierover wordt gerapporteerd [17]. Meer vrouwen met complexe ziekten als congenitale hart- en vaatziekten kiezen ervoor zwanger te worden; zij doen dit op een gemiddeld hogere leeftijd hetgeen meer complicaties geeft. Ten aanzien van lange termijn onderzoek naar moederlijk morbiditeit hebben wij tot op heden nog geen initiatieven ontwikkeld, dit onderzoek is moeilijk te financieren. Het is wel een zeer relevante vraag. Sikkema en Franx vatte in 2006 in het NTVG de gegevens samen die bekend zijn over lange termijn follow up van vrouwen bevallen na preeclampsie.9 De kans op sterfte of opname voor een ischemische hartziekte als een vrouw een vroege preeclampsie met groeivertraging heeft doorgemaakt is 7 keer verhoogd. Of het opsporen en corrigeren van cardiovasculaire risicofactoren bij deze vrouwen haalbaar is wordt onderzocht in Rotterdam.

Van verloskunst naar verloskundige zorg.
De evolutie van de verloskunde is dat zij van verloskunst, behandelen van zwangerschapsaandoeningen en complicaties bij de baring, geworden is tot een vak van voorspelling, vroegdetectie en preventie van ziekten bij vrouwen met steeds meer risicofactoren. Dit kunnen we soms zeer effectief. Ik geef enkele voorbeelden.
Uiteraard speelt de afdeling prenatale diagnostiek een grote rol in de prenatale zorg. Catia Bilardo, Rieteke van Zalen en Eva Pajkrt zijn sinds 1 januari van dit jaar mede verantwoordelijk voor de kwaliteit van het standaard echoscopisch onderzoek in de regio. Van dit onderzoek is met name het opsporen van aangeboren hartafwijkingen effectief. Kinderen met een aangeboren hartafwijking overleven beter wanneer zij in een gespecialiseerd centrum worden geboren. Catia Bilardo is een wereld expert op dit gebied.
De ontwikkelingen op het gebied van foetaal en placentair RNA en DNA [18] in moederlijk bloed kunnen voor de voorspelling van preeclampsie zeer relevant worden.
Al lang werkt Arti Schaap samen met onderzoekers van de medische fysica onder leiding van Martin van Gemert samen om door middel van fysische modellen de complicaties in de circulatie van monochoriale tweelingen te voorspellen [19]. Landelijk follow-up onderzoek van deze tweelingen is gestart.
Kees Boer komt de eer toe een van de eerste gynaecologen in Nederland te zijn geweest die zich bezig heeft gehouden met de zorg voor met HIV geïnfecteerde zwangere vrouwen. Hij is betrokken geweest bij het ontwikkelen van het screeningsprogramma en heeft in samenwerking met de afdeling interne geneeskunde, kindergeneeskunde en onze maatschappelijk werkster Marion Kreijenbroek een behandelprotocol ontwikkeld waarvan onlangs de follow-up is beschreven in de AMRO studie. Dit programma stoelt op voorlichting en behandeling met hoog effectieve antiretrovirale therapie, HAART geheten, gedurende zwangerschap en bevalling. In het beschreven cohort is geen virustransmissie van moeder naar de pasgeborenen gevonden. Zevenenzestig procent van de vrouwen beviel vaginaal omdat de virusload gedurende een maand lager dan 50 copies/mL was [20].
Begeleiden van verslaafde vrouwen behoort ook tot speerpunten van onze zorg. Hiertoe behoort ook het bestrijden van roken van sigaretten. Dit levert nog altijd de grootste bijdrage aan groeivertraging.
Onder leiding van Petra Hajenius en Mariette Goddijn is tevens een zogenaamde Early Pregancy Unit gestart, waar vrouwen met vroege zwangerschapsproblemen als herhaalde miskramen en extra uteriene graviditeit terecht kunnen voor onderzoek en behandeling. Hiervoor wordt onder meer samengewerkt met de afdeling klinische genetica en Saskia Middeldorp, interniste. Dit onderzoek [ISRCTN58496168] gaat ons veel gegevens opleveren over placentatiestoornissen en zal ook ons preeclampsie onderzoek verder helpen. Hier ligt ook de zo vruchtbare brug naar het centrum voor voortplantingsgeneeskunde, de excellente afdeling van Fulco van der Veen.
Heel belangrijk is het initiatief van onderzoeksters van de hongerwintergroep, Tessa Roseboom en Rebecca Painter, om met een “Healthy Womb Study Center” te starten. Hierbij zal basaal wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van intrauteriene programmering zowel als klinische vraagstellingen worden onderzocht in nauwe samenwerking met onze beide afdelingen.

We zijn nu weer terug bij de vroege zwangerschap en dus bij de basis van het ontstaan van hypertensie en preeclampsie. Zoals ik al zei is hypertensie en preeclampsie (OMIM 189800,ICD-10 code O10, O11, O13-15) een belangrijk probleem voor ongeveer 10.000 zwangere vrouwen ieder jaar weer.
Andere ziekten als HELLP syndroom (Haemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelets, ICD-10 O14.1) lijken varianten van preeclampsie en klinisch worden zij hetzelfde behandeld. Ik kom hier straks op terug. Ik herhaal nog even de belangrijkste kenmerken van preeclampsie: preeclampsie is een placentaire ziekte met ernstige foetale en moederlijke consequenties. Het is niet goed te voorspellen wie ziek wordt, ook het beloop is niet te voorspellen. Door nog onbekende oorzaak vindt placentatie niet goed plaats en het huidige paradigma is dat ischemie van de placenta volgt welke leidt tot endotheel schade bij de moeder en hypertensie. Vervolgens kan een cascade van complicaties volgen die pas stopt na de bevalling [2,6]. Dat preeclampsie en HELLP syndroom door de placenta worden veroorzaakt blijkt uit de klassieke voorbeelden dat PE/HELLP vaak voorkomt bij een MOLA zwangerschap [21]. Dit is een placenta woekering zonder dat er een kind aanwezig is. Ook is er een interessante beschrijving van een abdominale zwangerschap met preeclampsie. De preeclampsie verdween pas toen 99 dagen na de geboorte van het kind de placenta kon worden verwijderd [22].

In het AMC wordt op een aantal gebieden onderzoek bij preeclampsie gedaan: evaluatie van klinische behandeling en predictie, en de pathofysiologische en genetische achtergrond van deze ziekte.

Klinische behandeling:
Een oude controverse tussen Rotterdam en Amsterdam is beslecht in de PETRA trial door Ganzevoort en Rep uitgevoerd in AMC en VUMC [23]. Bij patiënten met ernstige preeclampsie werd zolang de foetale conditie het toeliet, een verlenging van de zwangerschapsduur nagestreefd door plasma volume expansie in combinatie met antihypertensiva of alleen met antihypertensiva. Eindpunten in deze trial waren neurologische uitkomst inclusief sterfte bij het kind op de gecorrigeerde à terme leeftijd, ernstige neonatale en maternale morbiditeit. De uitkomst was eenduidig: het geven van plasmavolumeexpansie heeft geen voordeel. Tijdens deze trial werden 216 kinderen geboren, vrijwel allemaal sterk groeivertraagd (90% <P10), er stierven 38 kinderen (20 vs 18) en bij 17 van de overlevende kinderen trad blijvende schade op.
De keuze wanneer een bevalling moet plaatsvinden bij ernstige groeivertraging is de moeilijkste uit de perinatologie. Een combinatie van ernst van de ziekte van de moeder en foetale conditie zoals bepaald middels cardiotocografie en echoscopisch onderzoek geven de doorslag, maar het blijft ook de klinische blik. Hierdoor ontstaat klinische blikschade. Een kind met een geboorte gewicht van 500-1000 gram blijft gemiddeld een maand op de neonatale intensive care (NICU) voor een zeer belastende behandeling. De kans op sterfte bij groeivertraagde kinderen is 2,5 keer zo groot als de kans op sterfte bij niet groeivertraagde te vroeg geboren kinderen (OR 2.56, 95% CI 1.26–5.26) zoals al door Joke Kok gepubliceerd in 1998 [24]. Zij hebben een hogere kans op handicaps. Uit de EPICURE studie komt dat in kinderen geboren onder de 26 weken de kans op blijvende handicaps kan oplopen tot meer dan 50% van de overlevenden [25]. Bij 24 weken overleeft nog geen 30% van de kinderen, waarvan de helft met handicaps. In Nederland wordt onder de 26 weken dan ook zelden een keizersnede verricht op kinderlijke indicatie. We hebben nu in Nederland gelukkig consensus tussen neonatologen en gynaecologen over de behandeling van veel te vroeg geboren kinderen, een enorm houvast voor ouders en behandelaars. Verloove-vanHorick publiceerde deze onlangs in de BJOG, een Engels vaktijdschrift [26].
Een item van een minuut op het Journaal te maken over een kind in de VS geboren na 22 weken zwangerschapsduur van nog geen driehonderd gram dat 5 maanden oud bij zijn moeder op schoot ligt getooid met een zuurstof bril scoort goed op prime time. Dezelfde nacht volgen al de telefoontjes van ouders naar onze afdeling, nog diep in de rouw over hun bij 23 weken overleden kind. De beslissing niet tot geboorte over te gaan bij ernstige foetale nood in het licht van de slechte levensverwachting en de grote kans op handicaps of om na de geboorte geen intensive care behandeling te geven, is net zo moeilijk en ingrijpend als wel behandelen [27], maar dat zal het Acht-uur Journaal niet gauw halen. Er is overigens mijns inziens geen wezenlijk verschil tussen het wel of geen sectio doen of geven van intensive care behandeling of ‘comfort’. Het kunnen allen behandelingen zijn die het meest in het belang zijn van de individuele moeder en het kind. Ik merk dat het voor ouders een steun is bij hun beslissing dat niet tot elke prijs leven zal moeten voortbestaan. Wel is het zo dat we ook hier de plicht hebben onderzoek te doen naar factoren die ons meer houvast geven welke behandeling het beste is voor een groeivertraagd kind.
Door Catia Bilardo en Hans Wolf wordt binnen een Europese onderzoeksgroep een gerandomiseerd onderzoek gedaan hoe de bevalling van ernstig groeivertraagde kinderen het best getimed kan worden []. Hierbij worden drie diagnostische testen, het arteriële doorstromingsprofiel van de navelstreng, veneuze stroomprofiel van de ductus venosus van het kind en de variatie van het hartritme van het kind geëvalueerd. Dit onderzoek zal onze kennis over de timing van de geboorte en uitkomsten hopelijk verbeteren. De inclusie verloopt goed.

Predictie en preventie:
Omdat preeclampsie een lange preklinische fase kent voordat het zich openbaart in het tweede trimester van de zwangerschap is er veel onderzoek gedaan naar predictie en preventie van preeclampsie. Op onze afdeling lopen er twee projecten.
Jeltsje Cnossen , Ben Willem Mol en ik hebben in samenwerking met Khalid Khan van de universiteit van Birmingham en Gerben ter Riet van de afdeling Huisartsgeneeskunde alle literatuur, die gaat over testen die uitgevoerd zijn voor 24 weken zwangerschapsduur en die preeclampsie zouden voorspellen, systematisch gereviewd [28]. Ongeveer15.000 titels zijn geïdentificeerd en systematisch gescreend op bruikbaarheid. De te analyseren artikelen werden op gestandaardiseerde wijze beoordeeld. 27 diagnostische testen en 16 interventies zijn nu gereviewd. De kracht van deze review is dat deze de gegevens over predictie en preventie van preeclampsie combineert en met een economisch model de meest effectieve strategie van test en interventie probeert te vinden. De kwaliteit van de studies viel vaak tegen. Er zijn enkele testen die een specificiteit van boven de 90% laten zien. Dat zijn onder meer bodymass index >34, een tweetal eiwitten in het bloed van de moeder, alfa foetoproteïne, foetaal fibronectine, en een met de echo gevonden notch in de beide arteriae uterina. Het was al bekend dat aspirine enige effectiviteit bezit in preventie van preeclampsie met een OR van 0.81. Het rapport wordt nu gereviewd.
Over de waarde van bloeddruk metingen vroeg in de zwangerschap wordt op dit moment zowel een systematische review gemaakt, die moet leiden tot een richtlijn als klinisch onderzoek gedaan. De voorspellende waarde van een combinatie van verschillende moederlijke hemodynamische parameters en doorstromingsprofielen van de arteria uterina wordt onderzocht in samenwerking met Gert van Montfrans van de interne geneeskunde en John Karemaker van de medische fysica en TNO/BMI door Saskia Rang en Karlijn Vollebregt onder leiding van Hans Wolf. Hierbij worden verschillende niet-invasieve bloeddrukmeetmethoden gebruikt.

Christianne Lok onderzoekt op dit moment de rol van micropartikels samen met Rienk Nieuwland en Guus Sturk in het kader van onderzoek naar endotheel- en leukocyten-activatie. Dit werk stoelt op eerder werk van Marja van Wijk, Kees Boer en Ed van Bavel van de Medische fysica. Micropartikels zijn kleine membraanfragmenten die van endotheelcellen, trofoblast en bloedplaatjes afgescheiden kunnen worden en geassocieerd zijn met ontstekingsreacties: inflammatie. Een zogenaamde gegeneraliseerde inflammatoire status zou een van de kenmerken zijn van preeclampsie [6]. Eigenlijk moet ik zeggen dat we voor de inflammatoire status van endotheel bij preeclampsie weinig aanwijzingen kunnen vinden. Opvallend genoeg wordt dit bevestigd door recent werk van Rogier Donker uit Groningen [29]. Dit zou deze theorie ontkrachten.

Is er een genetische basis voor preeclampsie
Ik denk dat er meerdere genen betrokken zijn bij het ontstaan van preeclampsie. Dat preeclampsie zich niet als een monogenetische aandoening gedraagt, blijkt al uit het feit dat er slechte concordantie is van preeclampsie tussen identieke tweelingzussen [30]. De ene zus krijgt het wel en de ander niet, terwijl ze genetisch identiek zijn. De zus met preeclampsie heeft dus verkeerde genen in de placenta, ze heeft eigenlijk dus een ‘foute’ man. In dit verband moet wel onderzoek naar de foetale vetzuuroxidatie van de groep van Frits Wijburg en Ron Wanders worden genoemd. Een mutatie in het gen, coderend voor een enzym noodzakelijk voor het afbreken van lang keten vetzuren (LCHAD) is de enige mutatie die direct geassocieerd is met HELLP syndroom. Deze mutatie is echter zeer zeldzaam en verklaart nog geen 1 % van de ziektegevallen [31].
Ondanks langdurig onderzoek blijft de moleculair genetische basis van preeclampsie onduidelijk [32]. Het kan zijn dat nog onbekende genen een rol spelen. Anderszins spelen bij complexe zwangerschapsziekten als preeclampsie, maternale en foetale genetische factoren gelijktijdig een rol, de eerder genoemde moederlijke gevoeligheid en de placentaire factor. Dit bemoeilijkt de modelvorming in dit onderzoek.
Er zijn veel polymorfismen bij kandidaat genen onderzocht die tegenstrijdige resultaten opleveren mede omdat ze bijvoorbeeld meer geassocieerd zijn met primaire hypertensie, een risicofactor voor het krijgen van preeclampsie.
Er is zeker een familiaire component in preeclampsie, want dochters van moeders die preeclampsie doormaakten, hebben een verhoogde kans op deze ziekte [33]. De “genome wide scans” verkregen bij familie onderzoek geven geen bewijs voor simpele Mendeliaanse overerving. In 2005 is door van Dijk in Nature Genetics beschreven dat preeclampsie veroorzaakt zou kunnen worden door maternale overerving van een T naar C mutatie in het STOX1 gen [34]. Dit gen werd gevonden op locus 10q22, geïdentificeerd door een “genome wide scan” in een Nederlandse populatie. Door het mechanisme van genomic imprinting zou alléén het moederlijke allel tot expressie komen, en als er juist op dat allel de mutatie aanwezig is, zou dat lijden tot expressie van een STOX1 eiwit in de placenta met als 153ste aminozuur een histidine in plaats van een tyrosine. Deze verandering zou preeclampsie veroorzaken. Wij denken samen met een groep in Londen dat deze STOX1 variant zich gedraagt als een gewoon polymorfisme en niet als mutatie geassocieerd met preeclampsie. Voor imprinting hebben we geen aanwijzingen gevonden en vroeg in de zwangerschap komt STOX maar heel laag tot expressie. De polemiek loopt nog en is na te lezen in het laatste nummer van NG [35,36].
Hoe dan ook zullen we grote cohorten patiënten moeten onderzoeken om moeder-kind genetische interacties te onderzoeken. We zijn al enige tijd een weefselbank met placenta weefsel, plasma, RNA en DNA van preeclampsie- en HELLP-patienten aan het verzamelen. Deze patiënten worden nauwkeurig gefenotypeerd. Er is contact met andere universiteiten om dit bestand te koppelen. Ik voel me gezien de titel van mijn rede verplicht deze samenwerking onder de aandacht te brengen van het Parelsnoer initiatief van de NFU.

Wat is verdere wijsheid?
Carrie Ris van het laboratorium kinderendocrinologie heeft met Maarten Buimer in haar laboratorium placentaweefsel onderzocht met een bepaalde techniek die SAGE wordt genoemd, seriële analyse van genexpressie [37]. Het voordeel van deze techniek is dat hiermee een complete en kwantitatieve analyse mogelijk is van alle genen die tot expressie komen in placenta’s van preeclampstische patiënten of patiënten met HELLP syndroom. Je vergelijkt deze dan met profielen gevonden in placenta’s van gezonde zwangere vrouwen. In deze expressieverschillen moet de sleutel liggen tot de oplossing van de pathogenese van preeclampsie. In placenta’s kun je ongeveer 14.000 verschillende mRNA moleculen vinden. SAGE meet kleine stukjes hiervan, zogenaamde tags, letterlijk vertaald flarden. Hoe hoger een gen tot expressie komt hoe meer mRNA’s en hoe meer tags. De tags moeten terugvertaald worden naar genen. Uit onderzoek van deze zieke placenta’s zijn 404 tags gevonden, die meer of juist minder voorkomen dan in de controle placenta. We hebben deze tags terug kunnen vertalen naar 352 bekende genen, 52 tags horen mogelijk bij nog onbekende genen. Enerzijds is nu het zoeken naar deze hoogst interessante onbekende genen gestart, anderzijds is uit de bekende genen een selectie gemaakt van diegenen die betrokken zijn bij processen van cel adhesie, oxidatieve stress of immuunrespons, noem het een soort placentatieset. Ook is in een verzameling van placenta biopten van pathologische placenta’s uit het PETRA cohort voor een aantal van de geselecteerde genen met sqRT-PCR bekeken of de bevindingen van de SAGE techniek stand hielden. Een controle experiment dus. Met een set van 37 overgebleven genen heeft Maarten Buimer een onverwachte bevinding gedaan. Met behulp van bioinformatica is aangetoond dat de veranderde expressie van 7 genen, de placenta’s van patiënten met HELLP syndroom heel duidelijk onderscheiden van preeclamptische en normale placenta’s. Dit laat twee zaken zien. Het is een aanwijzing dat HELLP en preeclampsie een verschillende oorzaak kunnen hebben, hetgeen Cees Oudejans ook vindt bij familie onderzoek [38]. Tevens dat bij het ontstaan van HELLP syndroom meerdere genen een rol moeten spelen. Het was niet zo dat deze zeven genen allen betrokken waren bij EEN specifieke functie. Op dit moment wordt er hard gewerkt aan een preeclampsie signatuur.

Geachte toehoorders, ik heb u door onze afdeling Verloskunde meegenomen en laten zien hoe wij de kwaliteit van patiëntenzorg bewaken, patiëntenzorg combineren met basaal wetenschappelijk, klinisch evaluatieonderzoek en opleiding. Dit is de kracht van de organisatie van het AMC. De mogelijkheid om vanuit een PI structuur thema’s te gaan benoemen zoals preeclampsie zal onderzoek sterk kunnen stimuleren. Ik zal dan ook samen met degenen die in deze oratie zijn genoemd dit thema in het AMC gaan neerzetten. Met zo’n goede groep moet dit lukken.

Ik wil nog enkele opmerkingen maken ten aanzien van onderwijs en opleiding:
Ik denk dat het helpt als we als gynaecologen en verloskundigen gezamenlijk de klinische vragen gaan onderzoeken die de basis van veel richtlijnen vormen. Ik sprak u over de plicht van de professionals kennis over behandelingen te vergaren. Op korte termijn komen gegevens beschikbaar over een onderzoek waarin 360 patiënten met een à terme stuitligging gerandomiseerd zijn voor versie met het medicijn nifedipine als weeënremming of placebo, een neppil. Deze tot nu toe grootste gerandomiseerde trial ter wereld over dit onderwerp is door Marjolein Kok, een van onze assistent gynaecologen uitgevoerd. Belangrijker in dit verband is dat hierin gynaecologen, verloskundigen en leerling-verloskundigen van de Verloskunde Academie Amsterdam samen hebben gewerkt. Inzetten van leerling-verloskundigen en studenten van de Master opleiding Verloskunde in gezamenlijk onderzoek is investeren in de toekomst. Het is goed dat de verloskundigen de mogelijkheid hebben een Master titel verloskunde te behalen aan de Universiteit van Amsterdam. De verloskundige Master Jannet Bakker, rondde in onze kliniek in samenwerking met onder andere het OLVG, al een tweetal grote gerandomiseerde studies af. Ik zal me blijven inzetten voor deze opleiding samen met Marian van Huis, Rien de Vos, Maas Jan Heineman en Jan van Lith.
Gynaecologie, een vak voor en door vrouwen, ook in de opleiding.
Aan wat over het onderwijs door onze kapitein van de Divisie, Maas Jan Heineman in zijn oratie van december jongstleden gezegd is, heb ik niets toe te voegen. Ik sluit me helemaal aan bij zijn woorden. Ik zal binnen Curius samen met Jan van Lith, de pas benoemde hoogleraar in het OLVG, ons vak aan onze studenten zo promoten dat we niet in de Engelse situatie komen waarbij er een tekort ontstaat aan jonge artsen die het vak obstetrie willen gaan doen. Ik wil nog een ding over de opleiding kwijt.
Het is vandaag internationale Vrouwendag. Zeker voor de verloskunde is dit een passende dag. Vrouwelijke medisch specialisten zijn sterk in opkomst. Bij de gynaecologen groeit het aandeel vrouwen het sterkst. Was in 2006 nog 37% vrouw, in 2020 wordt dat 63%. Van de gynaecologen onder de veertig was vorig jaar al 73% vrouw []. Als we verder willen emanciperen zullen we dit moeten doen met de biologische stroom mee en niet er tegen in. Het is zo dat werken in ploegendiensten, OOK in het eerste trimester de kans op vroeggeboorte en andere zwangerschapscomplicaties met bijna een factor 2 doet toenemen [39-41]. Binnenkort zal de richtlijn arbeid en zwangerschap van de NVAB verschijnen waaraan Maria Pel als gynaecoloog meewerkt. Ik ga er vanuit dat zij met een aanbeveling zullen komen. Ik vind dat we nachtdiensten bij zwangere vrouwen in principe niet toe moeten staan.
De titel van mijn rede koos ik na het lezen van een persbericht over een tentoonstelling in 2001 naar aanleiding van een boek van de Vlaamse onderzoeksjournalist Dirk Musschoot over de ramp met de Titanic bijna een eeuw geleden [42]. Ik heb het aldus vrij geïnterpreteerd: ‘Vrouwen en kinderen eerst’ wordt vaak geciteerd als motto, ook aan boord van de Titanic. Maar de werkelijkheid was anders. Ondanks de moedige initiatieven van enkele individuen ging toch meer dan de helft van de vrouwen en kinderen aan boord ten onder. Er valt niet aan te ontkomen dat er parallellen zijn tussen de onkwetsbaar geachte en superluxe Titanic en de huidige maatschappij: De accommodaties in alle klassen zijn beter dan ooit tevoren maar de levensverwachting stijgt niet meer, noch kunnen we tevreden zijn over onze perinatale en maternale sterfte. We achten ons onkwetsbaar en kunnen veel zo niet alles. Zie het voorbeeld, dat ik eerder gaf over een kind van 22 weken. Het gevaar van overvoeding, waarvoor kinderen die te licht zijn bij de geboorte het gevoeligst zijn, en verkeerde voeding is een catastrofe met consequenties voor hele generaties die gaan komen. Het was toen op de Titanic niet zo dat vrouwen en kinderen eerst kwamen, het is nu nog niet zo. Het bewijs dat het vroeg intrauteriene milieu bepalend is voor de gezondheid van niet alleen de eerste generatie maar ook voor de generaties erna moet consequenties hebben voor de keuzes die we maken om onze middelen te besteden in de gezondheidszorg. Keuzes voor meer onderzoek naar factoren die vroege placentatie bepalen en de epigenetische factoren die ten grondslag liggen aan intrauteriene programmering zullen in combinatie met gerichte interventies in de vroege zwangerschap niet alleen bijdragen aan de oplossing van het probleem van preeclampsie. Zij geven mogelijk ook een verbetering van de volksgezondheid voor generaties erna en maken het motto ‘vrouwen en kinderen eerst’ werkelijkheid.

1. Davey DA, McGillivray I. The classification and definition of hypertensive disorders of pregnancy. Am J Obst Gynecol 1988;158: 892-8.
2. Sibai B. Diagnosis and Management of Gestational Hypertension and Preeclampsia. Obstet Gynecol 2003; 102: 181-92.
3. Chobanian AV, Bakris GL, Black HR, Cushman WC, Green LA, Izzo JL, Jones DW, Oparil S, Jackson TW, Roccella EJ; and the National High Blood Pressure Education Program Coordinating Committee JAMA. 2003;289:The Seventh Report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure The JNC 7 Report
4. PRN jaarboek Perinatale Zorg in Nederland, 2003.
5. CEMACH (The Confidential Enquiry into Maternal and Child Health) Report: ‘Saving Mothers Lives: reviewing maternal deaths to make motherhood safer (2003 - 2005).
6. Redman CW, Sargent IL. Latest Advances in Understanding Preeclampsia, Science 2005; 308: 1592-1594.
7. Pijnenborg R, Vercruysse L, Hanssens M. The uterine spiral arteries in human pregnancy: facts and controversies. Placenta 2006; 27: 939-958
8. Richtlijn NVOG 2005: Hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap. Beschikbaar op
9. Sikkema JM, Bruinse HW, Visser GHA, Franx A. Zwangerschapscomplicaties als risicofactor voor metabole en cardiovasculaire aandoeningen op latere leeftijd. NTVG 2006; 150: 898-202.
10. Ravelli ACJ, van der Meulen JHP, Michels RPJ, et al. Glucose tolerance in adults after prenatal exposure to famine. Lancet 1998 Jan 17;351(9097):173-7.
11. Roseboom TJ. ‘Prenatal exposure to the Dutch famine and health in later life’. Dissertatie, Universiteit van Amsterdam, 2000.
12. Painter RC. The pathophysiology of cardiovascular disease after prenatal exposure to maternal undernutrition during the Dutch famine. Dissertatie, Universiteit van Amsterdam, 2006
13. Rooy S. de. Metabolic consequences of prenatal exposure to the Dutch famine. Dissertatie, Universiteit van Amsterdam 2007
14. Gluckman PD, Hanson MA. The fetal matrix: Evolution, development and disease. First edition ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2005
15. Friele RD, Albada A, Sluys E. Patiënten en hun rechten in de gezondheidszorg. Een overzichtsstudie. NIVEL, Utrecht 2006.
16. Eskes M, van Diem M. Nationwide perinatal audit study (LPAS) [in Dutch]. Diemen, College voor Zorgverzekeringen; November 11, 2005.
18. Lo Y et al. Plasma placental RNA allelic ratio permits non-invasive prenatal chromosomal aneuploidy detection. Nature Medicine 2007; 13: 218-223
19. Umur A, Gemert MJC van, Schaap AHP, Ross MG. Discordant fetal growth patterns in monochorionic twin pregnancies described by simple algebraic relations (2003)
20. Boer K et al. The AmRo study: pregnancy outcome in HIV-1-infected women under effective highly active antiretroviral therapy and a policy of vaginal delivery. BJOG 2007; 114 (2): 148-55
21. Chun D, Braga C, Chow C, Lok L. Clinical observations on some aspects of hydatidiform moles. J Obstet Gynaecol of the British Commonwealth 1964; 71:180-184
22. Piering WF, Garancis JG, Becker CG, Beres JA, Lemann. Preeclampsia related to a functioning extrauterine placenta: report of a case and 25 year follow-up. J. Am J Kidney disease 1993; 21 (3): 310-313.
23. Ganzevoort W, Rep A, Bonsel GJ, Fetter WPF, Sonderen L van, Vries JIP de,Wolf H. A randomised controlled trial comparing two temporising management strategies, one with and one without plasma volume expansion, for severe and early onset pre-eclampsia. BJOG 2005; 112 (10):1358–1368
24. Kok JH, Ouden AL den, Verloove-Vanhorick SP, Brand R. Outcome of very preterm small for gestational age infants: the first nine years of life. BJOG 1998; 105 (2):162–168.
25. Marlow N, Wolke D, Bracewell MA, Samara M. Neurologic and Developmental Disability at Six Years of Age after Extremely Preterm Birth. NEJM 2005; 352(1) 9-19.
26. Verloove-Vanhorick SP. Management of the neonate at the limit of viability: the Dutch viewpoint. BJOG 2006;113(suppl 3):113-16.
27. Critical care decisions in fetal and neonatal medicine: ethical issues. Nuffield Council on Bioethics: 2006. London 28 Bedford square.
28. Cnossen JS, van der Post JA, Mol BW, Khan KS, Meads CA, Ter Riet G. Prediction of pre-eclampsia: a protocol for systematic reviews of test accuracy.
BMC Pregnancy Childbirth. 2006 Oct 19;6:29
29. Donker R, et al. Absence of in vivo generalized pro inflammatory endothelial acttivation in severe early onset preeclampsia. J Soc Gynecol Invest 2005;12(7): 518-28
30. Oey NA, Ruiter JPN, Attie-Bittach A, Ijlst L, Wanders RJA, Wijburg FA. Fatty acid oxidation in the fetus: Implications for fetal and adult disease. J Inherit Metab Dis 2006; 29:71-5.
31. Ros HSS, Lichtenstein P, Lipworth L et al. Genetic effects on the liability of developing preeclampsia and gestational hypertension. Am J Med Genet 2000; 91: 256-60.
32. Wilson M, Goodwin TM, Pan VL, Ingles SA. Molecular Epidemiology of pregnancy. Obst Gynecol Survey 2002; 58: 39-66.
33. Mogren I, Hogberg U, Winkvist A et al. Familial occurence of preeclampsia. Epidemiology 1999;10:518-22.
34. van Dijk M, Mulders J, Poutsma A et al. Maternal segregation of the Dutch preeclampsia locus at 10q22 with a new member of the winged helix gene family. Nature Genetics 37, 514-519 (3 April 2005)
35. Iglesias-Platas I et al. STOX1 is not imprinted and is not likely to be involved in preeclampsia. Nature genetics 2007; 39: 279-280.
36. Van Dijk M et al Nature Genetics 2007
37. Velculescu VE, Zhang L, Vogelstein B, Kinzler KW. Serial analysis of gene expression. Science 1995; 270 (5235): 484-487.
38. Oudejans CBM et al. Genetics of preeclampsia: paradigm shifts. Human Genetics 2007;120:607-12.
39. Croteaux A et al. Am J Public Health 2006; 96: 846-55
40. Zhu JL. J Occup Environm Med 2004; 46(11); 1144-49
41. Mozurkowitch EL. Obstet Gynecol 2000;95:623-35.
42. De Vlamingen op de Titanic: Tentoonstelling in de Kunsthal St-Pietersabdij, 2000-2001.


Research programmes

Reproductive Health, placental disease and maternal and fetal diseases

 Placental dysfunction is the cause of gestational diseases like preeclampsia, gestational hypertension and preterm birth. Inappropriate Maternal-Fetal interaction leads to uterine and maternal systemic dysfunction and consequently maternal and fetal disease. Most maternal disease is reversible by delivery, though gestational hypertension is predictive for later onset of cardio vascular disease. Fetal disease like growth retardation and preterm birth may have life long consequences.  

The research programme focusses on describing pathways of the placental-specific differentially up-regulated genes in the clinical entities of HELLP/preeclampsia and preterm birth and tries to find 

a. disease specific placental bio-markers

c. therapeutics 

Prof. dr. J.A.M. van der Post MD PhD
G.B. Afink PhD
Dr. J.W. Ganzevoort MD PhD
Dr. I.M. de Graaf MD PhD
Dr. P.J. Hajenius MD PhD
Dr. M. Kok MD PhD
E. van Leeuwen
Dr. M.A. Oudijk PhD
Dr. R.C. Painter MD PhD
Prof. dr. E. Pajkrt MD PhD
Dr. C. Ris-Stalpers PhD
Prof. dr. T.J. Roseboom PhD

PhD Students
C.M. Bruin
M.M. Van Dijk
F. Fernando
H. Hassani Lahsinoui
K. van de Kamp
Drs. J. Klumper
M.J.C.S. Peelen
Drs. A. Pels MD
H.J. Schuster
M. Smies
N.H. van Teijlingen MA
A.V. Velu
V. Wekker MD

Ing. R. Keijser BSc
Ing. G.J.M. Veenboer

Current research funding
  • AMC
  • Guerbet
  • SOV-Fin.admin., p/a Academie Verlosk. Amsterdam Groningen
  • Stichting AMC Foundation (Vrijgesteld)