Transitiecentrum voor Affectieve Stoornissen (TAS)

Van de jongeren tussen de 18 en 25-jaar krijgt één op de vijftien te maken met een depressie. Daarmee krijgen jongeren zelfs vaker met depressie te maken dan volwassenen. De jeugdpsychiatrie en volwassenpsychiatrie sluiten nog onvoldoende op elkaar aan. Om depressie bij jongeren op tijd op te sporen en te behandelen heeft het AMC een Transitiecentrum voor Affectieve Stoornissen (TAS).

Vanaf het 18e levensjaar vallen jongeren officieel onder de volwassenenzorg. In de volwassenpsychiatrie is er nog weinig aandacht voor de specifieke behoeftes van jongvolwassenen. Dit leidt ertoe dat jongvolwassenen  vaak niet de zorg krijgen die zij nodig hebben.

De zorg, het wetenschappelijk onderzoek en het daaruit volgend beleid wordt door deze leeftijdsgrens bepaald, terwijl er voldoende bewijs is dat de meeste psychiatrische stoornissen zich al openbaren ruim voor het 18de levensjaar.

Depressiebehandeling voor jongvolwassenen

In het TAS vindt zowel diagnostiek, behandeling als wetenschappelijk onderzoek plaats naar jongeren en jongvolwassenen met een depressieve stoornis, al dan niet met co-morbide somatische aandoeningen.

Informatie voor verwijzers

De Raad van Bestuur van het AMC heeft de projectleider dr. Anja Lok (psychiater AMC) innovatiegelden toegekend om samen met een expertiseteam dit Transitiecentrum op te zetten.

Aanmelden
Patiënten kunnen aangemeld worden met duidelijke stemmings- en depressieve klachten en verwezen worden door huisartsen en GGZ-specialisten. Ook bieden wij second en expert opinions.

Verwijsformulier

Diagnose

Bij de diagnose depressie is er minimaal een kernsymptoom en in totaal minimaal vijf symptomen die langer dan twee weken aanwezig zijn.

Kernsymptomen depressie:

  • Sombere stemming (en/of geprikkeldheid bij jongeren)
  • Verlies van interesse en plezier in bijna alle activiteiten

Aanvullende kenmerken depressie:

  • Verminderde of juist toegenomen eetlust, wat samen gaat met afvallen of aankomen
  • Slecht slapen of juist veel slapen
  • Boos en rusteloos gedrag
  • Verlies van energie en vermoeidheid
  • Gedachten aan de dood of zelfmoord
  • Concentratieproblemen
  • Schuldgevoelens, gevoel van waardeloosheid en schaamte

Bij een depressieve stoornis bij jongeren kan de depressie een voorloper zijn van een bipolaire stoornis. Met name bij een familiaire belasting met een bipolaire stoornis is deze kans aanwezig. Psychomotore retardatie, pathologische schuldgevoelens, stemmingsschommelingen ('s ochtends somberder), psychotische verschijnselen, atypische symptomen zoals toegenomen slaapbehoefte zijn symptomen die vaker voorkomen bij depressies die later overgaan in een bipolair beeld.

Criteria voor aanmelding

De volgende jongeren komen in aanmerking voor TAS:

  • Leeftijd tussen de 18 en 25 jaar;
  • Voldoende beheersing Nederlandse taal;
  • (verdenking op) Actuele depressieve episode en/of depressieve episode in voorgeschiedenis;
  • Angstklachten met depressieve klachten (in de voorgeschiedenis).

Indien er sprake is van de volgende klachten komt uw patiënt mogelijk niet in aanmerking voor TAS:

  • Acute suïcidaliteit/crisissituatie;
  • Schizofrenie of schizo affectieve stoornis;
  • Actuele manische episode. Een (hypo)manische episode(s) in het verleden is wél toegestaan;
  • Rapid Cycling bipolaire stoornis;
  • Primaire middelenafhankelijkheid

Diagnostiek en behandeling

Intake

De jongeren worden onder meer met apps voorafgaand aan de intake gemonitord. Via de app wordt gevraagd hoe ze zich voelen, wat ze doen en of ze goed hebben geslapen. Dit geeft al voorafgaand aan de eerste afspraak een goed beeld van het beloop van de psychische klachten van de jongere. Bij de intake zal uitgebreid psychiatrisch, psychologisch, lichamelijk en laboratoriumonderzoek plaatsvinden. Tijdens het intakegesprek worden de naasten van de jongere, zoals de ouders, betrokken om een compleet beeld te krijgen van de klachten(ontwikkeling) van de jongere.

Behandeladvies

Naar aanleiding van de intake of second opinion wordt een persoonsgericht behandelplan of terugvalpreventieplan voorgesteld. Deze behandelingen vinden plaats binnen het AMC. Indien een geadviseerde behandeling niet binnen het AMC kan plaatsvinden, wordt er gericht advies gegeven voor eventuele (vervolg) behandeling elders.  

Gedragsactivatie en CGT

Depressiviteit bij jongeren wordt in eerste instantie behandeld met gedragsactivatie of cognitieve gedragstherapie. Gedragsactivatie is erop gericht om stap voor stap positieve affect weer op gang te brengen door onder begeleiding in actie te komen. Naast gedragsactivatie is er vooral aandacht voor leefstijl (slapen, voeding, online-aktiviteiten en sporten), het in beweging komen en dagstructuur hervatting. Om ondersteuning  te bieden bij de dagbesteding en doelgericht te werken is er ondersteuning van de ergotherapie voor jobcoaching en studieondersteuning. Bij cognitieve gedragstherapie worden technieken geleerd om te kunnen omgaan met belemmerende negatieve gedachten en overtuigingen. Er wordt zowel groeps- als individuele therapie aangeboden.

Medicatie

Naast therapie kan antidepressiva voorgeschreven worden. Gezien het feit dat voorzichtigheid is geboden bij het voorschrijven van antidepressiva aan jongeren, is  het is belangrijk dat jongeren altijd onder begeleiding staan van een psychiater bij het gebruik van medicatie.

Wanneer meerdere behandelingen niet helpen spreken we van een therapieresistente depressie: een depressie die (nog) niet reageert op een of meerdere behandelingen. Ook kan er sprake zijn van depressie als onderdeel van een (nog onbekende) onderliggende somatische aandoening  of een somatische aandoening met een comorbide depressie . Juist met deze ernstige depressieve en comorbide stoornissen heeft het AMC ruime expertise, onder andere doordat we samenwerken met somatische specialisten in het AMC.

Ouderbegeleiding/naastenzorg

Een belangrijk onderdeel is het betrekken van naasten. Niet alleen tijdens het intakegesprek, maar ook bij de zorg. Tijdens de behandelingen en terugvalpreventie fase zal veel aandacht besteed worden aan naasten.

Terugvalpreventie

Naast de behandeling van de depressieve stoornis zal TAS terugvalpreventie bieden aan jongeren na een depressieve stoornis. Een depressie komt bij 40 tot 60% van de patiënten terug. Uit resultaten van landelijke studies, die professor Bockting (AMC) en haar collega’s in de afgelopen jaren heeft uitgevoerd, blijkt dat mensen die Preventieve Cognitieve Training krijgen, beter beschermd zijn tegen depressieve terugval over twee tot tien jaar dan mensen die deze training niet kregen.

Een veelgebruikte andere manier om depressieve terugval te voorkomen is het blijven slikken van antidepressiva. Mensen met terugkerende depressies wordt vaak aanbevolen deze medicatie te blijven gebruiken na herstel. Maar het is nog onduidelijk of en wanneer men kan stoppen. Onderzoek wijst uit dat Preventieve Cognitieve Training een aanvullende bescherming biedt tegen terugval bij mensen die antidepressiva blijven gebruiken na herstel.  Een groot deel van de mensen wil deze medicatie niet jarenlang slikken of overweegt ermee te stoppen, met name ook jongeren.  Een recente studie wijst uit dat bij het afbouwen van antidepressiva, het starten van deze Preventieve Cognitieve Training  zinvol kan zijn. Zodoende bieden wij binnen het AMC deze vorm van terugvalpreventie aan bij jongeren die wel of geen antidepressiva gebruiken na herstel.